Rus İnsan Hakları Merkezi Memorial (HRC Memorial), Rusya'da kapatılmanın eşiğine geldi. Ülkede daha önce görülmemiş bir sivil toplum kuruluşu 'avı' yaşanıyor.
Rusya Adalet Bakanlığı'nın yürüttüğü ve yabancı lobi faaliyetleri yasasına dayanan bu soruşturma, ülkede hükümete muhalif olan belli başlı sivil toplum kuruluşlarının 'yabancı ajanlık' suçlamasıyla tasviye edilmesini öngörüyor.
Birleşik Rusya Partisi'nin Temmuz 2012'de parlamentoya sunduğu ve kâr amacı gütmeyen STK’ların 'yabancı ajan' ya da 'yabancı lobi grubu' olarak kaydolması zorunluluğunu getiren yasa jet hızıyla geçmiş ve birkaç ay içinde yürürlüğe girmişti.
Ancak bu yasa Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Sevgililer Günü'nde, Federal Güvenlik Servisi üyelerine karşı yaptığı konuşmayla savcıları göreve çağırana kadar uygulanmaya başlamamıştı. Putin konuşmasında, “Doğrudan veya dolaylı olarak içişlerimize müdahaleyi, Rusya ya da müttefiklerimize yönelik baskıları asla kabul etmeyiz” demişti.
Yasa metninde geçen 'yabancı ajan' ya da 'yabancı lobi grubu' anlamına gelen Rusça kelime, ülkede Soğuk Savaş dönemi çağrışımları yapıyor çünkü bu yasanın metni hem Rusya'da hem de uluslararası toplumda sıkça 'insan hakları ihlali' eleştirilerine maruz kalmıştı
Cadı avı
Mart başından bu yana Adalet Bakanlığı, dokuz STK ve beş STK başkanı hakkında ‘yabancı ajan’ adı altında kayıt olmayı reddettikleri gerekçesiyle idari davalar açtı.
Tartışmalı yasanın 2012 yılında geçmesinden bu yana hemen hemen tüm STK’lar casusluk etiketi yiyip siyasal zulüm görmekten korktukları için lobicilik adı altında kaydolmayı reddettiler.
St. Petersburg merkezli ülkenin en önde gelen insan hakları örgütü ADC Memorial, Rusya Adalet Bakanlığı tarafından ‘yabancı ajan’ kaydı altına alınmayı reddettiği için kapatılan ilk büyük STK oldu.
ADC Memorial’ın tasfiyesi, Cuma günü Milletvekili Andrei Lugovoi’nin STK faaliyetlerinin kapsamının sınırlandırılması ve ticari olmayan kuruluşların ‘yabancı ajan’ kaydı altına alınması, bu konudaki karar mekanizmasının da Adalet Bakanlığı’na bırakılması için önerdiği yasa teklifiyle aynı güne denk geldi. 2012’de kabul edilen mevcut yasa STK’ların, yabancı ülkelerden fon alıp bu fonu Kremlin tarafından siyasi faaliyet olarak kabul edilen konularda kullanmaları durumunda, lobicilik adı altında kaydolmalarını mecbur kılıyor.
1989’da kurulan ACD Memorial, eski Sovyet cumhuriyetlerindeki siyasi baskı adına bir bellek oluşturmak ve bunu korumak, bütün bölgede insan hakları savunuculuğu yapmak adına çalışan, alanında sadece eski Sovyet ülkelerinin değil, Almanya, Fransa ve İtalya gibi Avrupa ülkelerinde de aktif olarak varlığını sürdüren nadir örgütlenmelerin başında geliyor.
AYM’den destek
Bu ayın başlarında, Rusya Anayasa Mahkemesi ‘yabancı ajan’ yasasının hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle yapılan şikayetlerin asılsız olduğuna hükmetti. Anayasa Mahkemesi bu yasanın STK’ların faaliyetlerine karışmak için değil, şeffaflıklarını teşvik etmek amacıyla çıkartıldığını belirtti. Bu açıklamaya rağmen ACD Memorial’ın kapanması ülkedeki diğer insan hakları örgütlerini alarma geçirdi. Uluslararası Af Örgütü Moskova Ofisi Direktörü Sergei Nikitin, “Rus yetkililer alternatif bir sesi kasıtlı bir şekilde Rus halkından mahrum bırakıyorlar. Kendilerini eleştirmeye cesaret eden herkese saldırıyorlar” derken, ACD Memorial Başkanı Stefania Koleva “Mahkemenin yargı süreci tarafsız değildi. Bizim savunmalarımız dikkate alınmadı. Avukatlarımızın savunmaları defalarca yarıda kesildi ve davacı tarafa tam yetki verildi” şeklinde konuştu.
Çeçenistan'da İnsan Hakları İhlallerine Karşı Mücadele Veriyor
Memorial'ın en önemli çalışmaları Kafkasya'da verdiği mücadele.
Çeçenistan'da Kadirov yönetiminin uygulamalarına karşı insan hakları mücadelesi veren kuruluş Türkiye'de de İMKANDER başta olmak üzere insan hakları örgütleriyle birlikte çalışmalar yapıyor.
Memorail'in daha önce iki çalışanı suikaste kurban gitmişti.
